Uzun ve sağlıklı yaşamak elbette mühim ama her duyduğunuza inanmayın. Uzmanlar 95 yaşını gören nadide kişilerin o yaşı göremeyenlere göre daha sağlıklı bir yaşam sürmediğini söylüyor.
Ömrü uzatma arayışları son dönemde neredeyse bir takıntıya dönüştü.
Bu yılki bir araştırmaya göre uzun yaşamla ilişkili internet aramaları 2025’e göre yaklaşık dörde katlandı. YouTube ve TikTok gibi sosyal medya platformları da yaşlanma karşıtı temalı içeriklerle dolup taştı.
Fakat internette ‘yaşlanma karşıtı’ diye sunulan bilgilerin çoğu yanlış, hatta tehlikeli.
‘‘Bu alandaki mesnetsiz iddiaların bir kısmını çürütmek son derece önemli’’ diyor The New York Times’a konuşan uzun ömürlülük uzmanı Sofiya Milman.
İşte uzmanların artık bir kenara bırakılmasını istediği altı yanlış inanış.
Uzun ömürlülük araştırmaları insanların daha uzun yaşamasını hedefliyor
Hayır.
Çoğu araştırmacının esas niyeti yaşam süresini uzatmaktan ziyade insanların sağlıklı yaşadığı süreyi, yani ‘sağlıklı yaşam süresi’ni uzatmak.
Alabama Üniversitesi Birmingham’da biyoloji profesörü Steven Austad, ‘‘Eğer sağlıklı yaşam süresini uzatmanın yan etkisi ömrün uzamasıysa ne ala’’ diyor. ‘‘Fakat amaç bu değil.’’
İnsanlar giderek daha sağlıklı oluyor ve daha uzun yaşıyor
2025’teki araştırmaya göre ABD’de 2009-2019’da yaşam beklentisi yalnızca altı ay arttı, sağlıklı yaşam beklentisiyse düştü.
Türkiye’de de tablo pek farklı değil.
TÜİK verilerine göre doğuşta beklenen yaşam süresi 2016-2018’de 78,3 yıldı, 2023-2025 döneminde 78,5 yıl oldu. Aynı dönemde, günlük faaliyetleri kısıtlayan bir sağlık sorunu olmadan geçirilmesi beklenen ‘sağlıklı yaşam süresi’ 58,3 yıldan 58 yıla indi.
Başka deyişle, Türkiye’de doğan biri ortalama 20 yıldan fazlasını sağlık sorunlarıyla geçiriyor.
‘‘İnsanları hayatta tutmakta biraz daha iyiyiz’’ diyor Austad. ‘‘Ama aynı zamanda yaşamın sonundaki hastalıklı dönemi uzatıyoruz.’’
İlaçlar ve takviyeler ömrü uzatabilir
Peptitler, resveratrol, NAD+, büyüme hormonu…
Özellikle sosyal medya ‘influencer’ları piyasadaki bazı ürünlerin insan ömrünü uzatabileceğini iddia ediyor.
Gelgelelim Kaliforniya Üniversitesi San Diego’da halk sağlığı doçenti Aladdin Shadyab’a göre ömür uzattığı kanıtlanmış bir ilaç ya da takviye edici gıda yok.
Shadyab bazı maddelerin solucanlarda ve farelerde ömrü uzattığını ama insan vücudunun çok farklı olduğunu belirtiyor.
Kadınlar erkeklerden daha uzun süre sağlıklı kalıyor
Kadınların erkeklerden ortalama beş yıl daha uzun yaşadığı doğru. Ama kadınlar genellikle yaşamlarının son dönemindeki yılların daha büyük bir kısmını hastalıkla ve engellerle geçiriyor.
Yaşlanma üstüne çalışan profesör Pankaj Kapahi, ‘‘Özellikle menopozdan sonra kadınların sağlığı birçok yönden bozuluyor’’ diyor.
Uzmanlara göre bu farkın sebebi yaşlanma araştırmalarının uzun süredir kadınlardan çok erkeklere odaklanması olabilir, nitekim son dönemdeki bir araştırmaya göre bu ayrım devam ediyor.
ABD Ulusal Yaşlanma Enstitüsü’nde direktör Viviana Perez Montes’e göre hayvan deneylerinde ömrü uzattığı gösterilen bileşiklerin çoğu erkeklerde daha iyi işliyor. Nedeni belirsiz.
Fazla kiloluysanız kilo vermek her zaman iyidir
Bazı araştırmalar kilo vermeyi daha düşük ölüm riskiyle ilişkilendirse de kimi araştırmalar özellikle 65 yaş üstü yetişkinlerde böyle bir ilişki bulamıyor.
Örneğin Shadyab ve meslektaşlarının 2023’teki araştırmasına göre 61-81 yaş arasındaki kadınlarda isteyerek ya da istemeden verilen kilo, başlangıçtaki kilo veya vücut kitle indeksinden bağımsız olarak 90 yaşına ulaşma ihtimalinin daha düşük olmasıyla ilişkili.
30 araştırmayı kapsayan 2021’deki bir meta-analiz de 65 yaş ve üzeri kişilerde kilo kaybının yüzde 59 daha yüksek ölüm riskiyle ilişkili olduğunu ortaya koydu.
Shadyab, bu konudaki literatürün ‘epey çelişkili’ olduğunu söylüyor ve kilo vermenin her zaman iyi gelmeyebileceğini ekliyor. Bazı araştırmalara göre yaşlılar kilo verirken yağdan çok vücuda yararlı kas ve kemik kütlesini kaybediyor.
Kısaca genç yaştaki yetişkinlere iyi gelen şey, yaşlılara her zaman iyi gelmeyebiliyor.
Kendinize iyi bakarsanız 100 yaşını görebilirsiniz
Son araştırmalara göre bir insanın ne kadar yaşayacağının yarısını genetik, öteki yarısını yaşam tarzı ve çevresel etkenler belirliyor.
‘‘95 yaş ve üstünü gören kişilerin uzun yaşamasında genetik daha da büyük bir rol oynuyor’’ diyor Milman.
Ayrıca araştırmalar 95 yaşını gören nadide kişilerin o yaşı göremeyenlere göre daha sağlıklı bir yaşam sürmediğini gösteriyor. Kilo, beslenme, fiziksel aktivite, alkol ya da sigara kullanımı bakımından aralarında fark yok.
‘‘Yaşam tarzları hakikaten farksız’’ diyor Milman.
